Trên Cao nguyên đá Đồng Văn (Hà Giang), cây khèn là nhạc cụ thân thuộc của người Mông. Khèn có mặt trong hầu hết các nghi lễ truyền thống, trong các ngày hội của bản làng, ngày vui của mỗi gia đình…

Tiếng khèn không chỉ là sợi dây nối giữa thế giới thần linh với con người, người đang sống với tổ tiên dòng họ, chỉ đường cho người chết tìm về với tổ tiên mà còn là tiếng lòng của người sống với người chết, là khúc tâm tình của người bạn trai gửi tới người bạn gái, tiếng khèn giúp họ kết đôi, tiếng khèn giúp họ xây dựng một gia đình hạnh phúc,… Vì vậy tiếng khèn đã được truyền lại từ đời này qua đời khác, từ rất lâu rồi đến tận ngày nay tiếng khèn vẫn còn nguyên giá trị.

Người dân ở một số bản nơi đây biết làm khèn nhưng bản Tả Cồ Ván (Hố Quáng Phìn – Đồng Văn) cách trung tâm Đồng Văn hơn 50km là nơi làm khèn hay nhất. Ở Tả Cồ Ván có hai anh em nghệ nhân người Mông làm khèn rất nổi tiếng là Mua Sính Pó và Mua Chứ Sì.   Với bàn tay khéo léo, điêu luyện, trình độ thẩm âm tốt, hai nghệ nhân này đã làm ra những cây khèn vào loại tốt nhất vùng, góp phần gìn giữ một trong những nét văn hóa độc đáo của người Mông ở Hà Giang.

Lễ hội khèn Mông là dịp để cho các nghệ nhân khèn trên Cao nguyên đá giao lưu, khôi phục, gìn giữ, bảo tồn các giá truyền thống, góp phần vào việc xây dựng văn hóa các dân tộc. Bên cạnh đó lễ hội Khèn Mông nhằm phục vụ khách tham quan du lịch góp phần thúc đẩy du lịch phát triển.

Lễ hội Khèn Mông sẽ được khai mạc vào lúc 19h30, ngày 31/8/2013 tại sân khấu Phố cổ Đồng Văn. Lễ hội Khèn Mông tập hợp các nghệ nhân ở các xã trên toàn huyện, ngoài ra có mời các huyện bạn như Mèo Vạc, Yên Minh, Quản Bạ tham gia giao lưu.

Ngoài lễ hội Khèn Mông còn có tổ chức Hội chợ thương mại tại Sân vận động huyện Đồng Văn với quy mô trên 150 gian hàng của các doanh nghiệp trong nước và quốc tế. Bên cạnh đó còn có một số các hoạt động diễn ra như: Thi múa khèn, thi đẩy gậy, đập bóng, đánh sảng, hát ống và đánh yến…

19 Hội Nghệ nhân dân gian đã mang đến Lễ hội những màn múa khèn độc đáo đậm chất âm hưởng dân ca. Đặc biệt, có sự tham gia biểu diễn của hàng trăm em học sinh với chủ đề “Tiếng khèn Cao nguyên”.

Khèn Mông là nhạc khí không thể thiếu trong sinh hoạt văn hóa, thể hiện tâm linh, tín ngưỡng truyền thống của dân tộc Mông… Lễ hội càng thêm phần đặc sắc khi được chiêm ngưỡng đèn lồng lung linh phố cổ, các bức tranh vẽ sơn dầu về Cao nguyên đá Đồng Văn, được tận hưởng ẩm thực thắng cố…

Pó mất một chân do mìn sót trong một lần đi nương, nên mọi việc trong nhà đều do vợ và chị dâu đảm đang. Ở không buồn chán nên Pó theo hàng xóm đi bẫy chim họa mi về nuôi, giờ thành mê. Đến giờ, Pó có gần chục con mi giá trị vài chục triệu đồng, một tài sản lớn đối với đa số người Mông ở miền đất địa đầu tổ quốc.

“Ai cũng có thể chơi hoạ mi dù là người Mông, Kinh, Dao, Lô Lô hay người Nùng, người Giáy…, miễn là đam mê. Hằng năm, chúng tôi tổ chức hội thi chọi chim hoạ mi vào dịp Quốc khánh 2.9 ở trung tâm xã và thu hút hàng trăm người đến tham dự. Người chơi hoạ mi ở các huyện, xã và cả thành phố Hà Giang đều về tham gia rất đông vui và hào hứng” – Chủ tịch thị trấn Phó Bảng Phạm Đức Nam khoe.

Có chứng kiến cảnh cánh đàn ông tụ tập ở chợ phiên bàn tán, trao đổi về những chú hoạ mi rồi mang ra tổ chức thi đấu bên một góc núi nào đó, sẽ biết người cao nguyên đá mê hoạ mi cỡ nào. Pó bảo phiên chợ nào nó cũng vác lồng đi dù xa đến mấy. “Mỗi lần chọi xong, chúng tao ngồi uống rượu học hỏi, trao đổi cách chăm sóc, huấn luyện chim cũng rất vui, cũng là cách kiếm tiền đấy”.

Hội chọi chim hoạ mi thị trấn Phó Bảng diễn ra suốt buổi sáng, Pó thua “toàn tập” vì con chim nó mang đi thi chưa quen chọi ở chỗ đông người. Pó tập tễnh vác lồng chim về, nhưng nó rất vui vì kéo được một ông khách Mông “sộp” về tận nhà mua chim. Dọc đường, con mi trong lồng lâu lâu lại líu ríu hát, hoà âm với bầy hoạ mi núi đang tán tỉnh nhau trong tán rừng.

Một chú hoạ mi chiến chờ vào cuộc.

Nhiều người Mông bên kia biên giới cũng tìm sang mua bán, trao đổi.

Người vui và kẻ buồn.

Dù không thắng, nhưng Lầu Mí Pó vẫn vui vì được tham gia hội thi chọi chim mừng ngày Quốc khánh.

Những người Mông tụ tập bên lồng chim ở chợ phiên Yên Minh.